ยา GLP-1 และอนาคตของโภชนาการ ส่วนที่ 2

ยา GLP-1 และการลดน้ำหนัก

คำแนะนำจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ค.ศ. 2025 ได้กล่าวว่า ยา GLP-1 ควรนำมาใช้กับผู้ใหญ่ที่มีภาวะโรคอ้วน (ยกเว้นสตรีมีครรถ์) โดยถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาโรคอ้วนในระยะยาว (9)

ยา GLP-1 มีผลทำให้น้ำหนักลดลง แต่ประสิทธิภาพในการลดน้ำหนักของตัวยาอาจมีผลลัพธ์ที่แตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยเช่น ชนิดของตัว ยา GLP-1 ปริมาณยาที่ได้รับ ระยะเวลาในการรักษา ความสม่ำเสมอในการใช้ยา และลักษณะเฉพาะของแต่ละบุคคล (10)

ยา GLP-1 มีประสิทธิภาพในการลดน้ำหนักมากเพียงใด?

ผลจากการวิจัยทางคลินิกได้แสดงให้เห็นว่า ตัวยา GLP-1 มีผลกระทบอย่างมากต่อน้ำหนักของบุคคลที่มีภาวะโรคอ้วน เมื่อใช้รวมกับการควบคุมอาหารและการเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต – สูงประมาณ 15% ของน้ำหนักตัวเมื่อใช้ยา Semaglutide และ 20% เมื่อใช้ยา Tirzepatide (11) อย่างไรก็ตามพบว่า 10-15% ของผู้ร่วมงานวิจัย ซึ่งเป็นกลุ่มที่สามารถลดน้ำหนักได้น้อยกว่า 5% ของน้ำหนักตัว ถูกจัดให้เป็นกลุ่มที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา

ในชีวิตจริง ที่ไม่มีการจัดการทดลองที่เป็นระบบ พบว่าน้ำหนักของผู้ใช้ยาลดลงเพียง 12% เท่านั้น โดยตัวเลขนี้มาจากการสังเกตเท่านั้น ไม่ใช่จากการทดลองอย่างเป็นระบบบ

เพื่อให้ภาพกว้างขึ้น พฤติกรรมการใช้ชีวิต (การบริโภคอาหารและการออกกำลังกาย) เพียงอย่างเดียวสามารถทำให้น้ำหนักลดลงได้ถึง 3-5% ในเวลาเพียง 6-12 เดือน และเมื่อเข้าโปรแกรมที่เข้มข้นมากขึ้นอย่างการควบคุมแคลอรี่ให้อยู่ในหมวดพลังงานที่ต่ำ สามารถช่วยลดน้ำหนักไปได้ถึง 6-8% เมื่อทำอย่างต่อเนื่อง (12)

การหยุดใช้ยา GLP-1 และน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นกลับมา

สิ่งสำคัญที่ควรตระหนักเกี่ยวกับโรคอ้วนคือ โรคอ้วนเป็นโรคภาวะเรื้อรังที่ยากจะควบคุมในระยะยาว น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยหลังจากหยุดการรักษา หากไม่มีการควบคุมด้านโภชนาการอาหารและพฤติกรรมในการใช้ชีวิตอย่างต่อเนื่อง (13)

ผู้คนที่ยังใช้ยา GLP-1 อย่างต่อเนื่องหรือไม่?

ในปี ค.ศ. 2025 มีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ขนาดใหญ่ที่ติดตามผู้ป่วยมากกว่า 125,000 คน เพื่อหาสาเหตุของการหยุดใช้ยา พบว่าเกือบ 65% ของผู้ป่วยที่หยุดใช้ยา GLP-1 ในระยะเวลา 1 ปีของการรักษา ตามคำแนะนำของแพทย์ และ 85% ของผู้ป่วยที่หยุดใช้ยา GLP-1 ภายใน 2 ปี โดยรายงานได้สรุปว่าเหตุผลหลักของการหยุดใช้ยาคือ ผลข้างเคียง ค่าใช้จ่าย ปัญหาของการเข้าถึงยา และรวมไปถึงบุคคลที่บรรลุเป้าหมายในการใช้ยาแล้ว (14)

เมื่อหยุดใช้ยา GLP-1 น้ำหนักมักจะกลับมาเพิ่มขึ้น (6) มีรายงานระบุไว้ว่า 1 ปีหลังจากมีการหยุดใช้ยา (โดยไม่มีการปรับเปลี่ยนทางด้านโภชนาการและพฤติกรรมการใช้ชีวิต) ผู้เข้าร่วมการศึกษามีน้ำหนักกลับมาเพิ่มขึ้นโดยเฉลี่ยประมาณ 2 ใน 3 ของน้ำหนักที่เคยลดได้ (10)

การศึกษาขนาดใหญ่อีกโครงการหนึ่งพบว่าผู้ที่หยุดใช้ยา GLP-1 มีน้ำหนักกลับไปอยู่ในระดับเดียวกันกับน้ำหนักก่อนเริ่มรักษาภายในระยะเวลาไม่ถึง 2 ปี (15)

แม้ว่ายา GLP-1 จะสามารถช่วยลดน้ำหนักได้อย่างมีนัยสำคัญ การที่จะรักษาน้ำหนักให้คงที่อย่างยั่งยืนควรนำมาใช้ร่วมกับการควบคุมอาหาร การดำเนินชีวิต และพฤติกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง

ประโยชน์นอกเหนือจากการลดน้ำหนัก

นอกจากบทบาทที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานแล้ว การศึกษาทางคลินิกยังแสดงให้เห็นว่ายา GLP-1 สามารถช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคหัวใจในผู้ป่วยที่มีโรคอ้วนได้ (19, 20)

งานวิจัยยังแสดงให้เห็นว่ายา GLP-1 สามารถช่วยเรื่องสุขภาพไต (16) และยังมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่ายาตัวนี้มี่คุณสมบัติในการปกป้องระบบประสาท (17)

น้ำหนักเกินและโรคอ้วนสามารถเพิ่มความเสี่ยงให้กับโรคมะเร็ง การศึกษาเบื้องต้นได้ทำการวิเคราะห์ว่ายา GLP-1 สามารถลดความเสี่ยงของมะเร็งที่เกี่ยวข้องกับโรคอ้วนได้หรือไม่ (18)

อย่างไรก็ตามหลักฐานส่วนใหญ่ที่สนับสนุนประโยชน์ของยา GLP-1 ที่มีต่อสุขภาพไต ระบบประสาท และการก่อมะเร็ง ยังคงเป็นหลักฐานที่มาจาก การศึกษาเชิงสังเกตจึงยังไม่สามารถพิสูจน์ได้อย่างชัดเจนถึงประโยชน์ต่าง ๆ ที่สามารถเกิดขึ้นได้

ผลข้างเคียงของยา GLP-1

เฉกเช่นเดียวกับยาส่วนใหญ่ ยา GLP-1 สามารถก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้เช่นเดียวกัน การศึกษาทางคลินิกพบว่า 70% ของผู้ป่วยประสบอาการไม่พึงประสงค์เพียงเล็กน้อย โดยส่วนใหญ่จะเป็นอาการที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร (14)

ยา GLP-1 ยังมีความเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของภาวะตับอ่อนอักเสบ (Pancreatitis) อย่างไรก็ตามหลักฐานจากการศึกษาทางคลินิกในปัจจุบันยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะยืนยันความสัมพันธ์ดังกล่าวได้อย่างชัดเจน (22)

มีการชี้แนะว่าภาวะตับอ่อนอักเสบที่พบอาจเกิดจากนิ่วในถุงน้ำดีที่เกิดจากการลดน้ำหนักมากกว่าเป็นผลที่ได้รับโดยตรงจากตัวยา (23) แม้ว่าการลดน้ำหนักโดยทั่วไปแสดงให้เห็นว่าสามารถลดความเสี่ยงของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดีได้ แต่การลดน้ำหนักที่เร็วเกินไปกลับเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดนิ่วในถุงน้ำดี (24)

ผลข้างเคียงของยา GLP-1

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยที่สุดได้แก่อาการคลื่นไส้ ท้องเสีย อาเจียน และท้องผูกโดยอาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นในช่วงเริ่มต้นของการรักษา หรือเมื่อมีการเพิ่มขนาดยา รายงานบางฉบับได้กล่าวว่า 28% ของผู้ใช้ยามีผลข้างเคียงที่รุนแรงเกินไปจนต้องหยุดการรักษา

โภชนาการอาหารที่ควรคำนึงถึง

การลดความหิวและเพิ่มความรู้สึกอิ่มที่ได้รับจากยา GLP-1 ส่งผลให้รับประทานอาหารได้น้อยลง แม้ว่าหลักฐานยังคงอยู่ในระหว่างการศึกษา ข้อมูลที่มีอยู่แสดงให้เห็นว่ายา GLP-1 สามารถลดการรับพลังงานจากอาหาร (แคลอรี่) ได้ประมาณ 16% ถึง 39% (25) ซึ่งอาจทำให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย โดยเฉพาะเมื่อรับประทานอาหารที่ไม่มีความหลากหลาย ดังนั้นการควบคุมคุณภาพของอาหารจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ควรคำนึงถึง เพื่อที่จะได้รับสารอาหารอย่างเพียงพอ แม้ว่าจะรับประทานอาหารที่มีพลังงานลดลง

การศึกษาแบบภาคตัดขวางในผู้ใหญ่ที่ใช้ยา GLP-1 พบว่ามีผู้เข้าร่วมได้รับสารอาหารไม่เพียงพอเป็นจำนวนมาก โดยมีผู้เข้าร่วมมากกว่า 90% ที่ได้รับวิตามินและแร่ธาตุตัวสำคัญไม่ถึงปริมาณที่แนะนำเช่นวิตามินดี โพแทสเซียม และ โคลีน (25)

ในการศึกษาชิ้นหนึ่งได้พบว่ามีผู้ป่วย 13% ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะขาดสารอาหาร ในระยะเวลาเพียง 6 เดือน และอีก 22% ภายในระยะเวลา 12 เดือน หลังจากเริ่มใช้ยา GLP-1 โดยมีการขาดวิตามินดีเป็นส่วนใหญ่ (26) ซึ่งส่วนหนึ่งอาจเกิดจากการรับประทานอาหารที่เป็นแหล่งของวิตามินลดลง

อีกหนึ่งข้อกังวลของการใช้ยา GLP-1 คืออาจทำให้มวลกายที่ปราศจากไขมัน (Lean body mass) ลดลง รวมไปถึงมวลกล้ามเนื้อ

ยา GLP-1 และการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ

งานวิจัยได้ชี้ว่า 15% ถึง 40% ของผู้ที่ลดน้ำหนักได้จากการใช้ยา GLP-1 อาจเป็นผลมาจากมวลกายที่ปราศจากไขมัน (Lean mass) ลดลง บางรายงานพบว่าการสูญเสียดังกล่าวอาจสูงถึง 50% (27) การลดน้ำหนักของมวลกายที่ปราศจากไขมันอาจส่งผลเสียต่อการเผาผลาญพลังงาน คุณภาพของกล้ามเนื้อ และความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยสำคัญต่อสุขภาพร่างกายในระยะยาว (28)

สำหรับผู้ที่ใช้ยา GLP-1 การควบคุมปริมาณโปรตีนที่ได้รับเป็นสิ่งสำคัญที่ควรคำนึงถึง การรับประทานอาหารที่มีโปรตีนสูงสามารถช่วยเรื่องมวลกายที่ปราศจากไขมันที่ลดลงได้ ซึ่งส่งผลต่อการควบคุมคุณภาพของกล้ามเนื้อและยังสนับสนุนการลดน้ำหนักในระยะยาว

นอกเหนือจากโปรตีน การใช้วิธีช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ เช่นการออกกำลังกายแบบแรงต้าน (Resistance training) อย่างสม่ำเสมอยังสามารถช่วยลดการสูญเสียของมวลกล้ามเนื้อ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และสมรรถภาพทางกายในระหว่างการลดน้ำหนักด้วยยา GLP-1 (29)
ติดตามรายละเอียดส่วนที่ 3 ซึ่งจะกล่าวถึงว่ายา GLP-1 กำลังเปลี่ยนแปลงความชอบด้านอาหารของผู้บริโภคอย่างไรและอุตสาหกรรมอาหารกำลังตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงนี้อย่างไร

ทบทวนครั้งล่าสุด: กุมภาพันธ์ 2026

กำหนดทบทวนครั้งถัดไป: กุมภาพันธ์ 2029